Geelsug, ook bekend as geelzucht, is wanneer jou vel en die wit van jou oë geel word. Dit gebeur as jou liggaam te veel bilirubien het. Bilirubien is soos ‘n geel verf wat jou liggaam maak wanneer ou rooibloedselle afgebreek word. Jou lewer is soos ‘n sif wat hierdie verf uit jou bloed haal. Maar soms werk die sif nie lekker nie, en dan kry jy geelsug.
Inhoud: Boererate vir Geelsug
Wat veroorsaak geelsug?
Daar is baie dinge wat geelsug kan veroorsaak. Jou lewer speel ‘n groot rol, maar soms begin die probleem voor jou lewer die bilirubien moet verwerk (pre-hepaties) of nadat jou lewer dit probeer uitskei het (post-hepaties)1. Hier is ‘n paar van die oorsake:
- Virusinfeksies: Soos hepatitis A, B, en C wat jou lewer aanval1.
- Lewerprobleme: Soos sirrose, waar jou lewer beskadig is en nie meer goed werk nie1.
- Te veel alkohol drink: Alkohol is sleg vir jou lewer en kan dit beskadig1.
- Probleme met jou galblaas: Soos galsteen wat die buise blokkeer waardeur die bilirubien moet vloei2.
- Sommige medisyne: Sekere medisyne kan jou lewer beïnvloed en geelsug veroorsaak1.
- Pre-hepatiese oorsake: Probleme met jou rooibloedselle, soos wanneer hulle te vinnig afgebreek word.
- Post-hepatiese oorsake: Probleme met die buise wat bilirubien uit jou lewer na jou ingewande vervoer, soos ‘n geblokkeerde galbuis.
Wat is die simptome van geelsug?
Die duidelikste teken van geelsug is ‘n geel kleur in jou vel en die wit van jou oë3. Dit kan lyk of jy ‘n sonbruin het, maar sonder die son! Ander simptome kan insluit:
- Jeukerige vel: Die bilirubien in jou vel kan dit laat jeuk.
- Donker urine: Jou urine kan donkerbruin of oranje wees.
- Ligte stoelgang: Jou stoelgang kan lig van kleur wees, amper soos klei.
- Moegheid: Jy kan moeg en swak voel.
- Maagpyn: Jy kan pyn in jou maag voel, veral aan die regterkant.
Boererate vir geelsug
As jy geelsug het, is dit baie belangrik om ‘n dokter te sien. Maar daar is ook ‘n paar boererate wat kan help om jou lewer te ondersteun en die simptome te verlig:
- Drink genoeg water: Water is soos ‘n spoelmiddel vir jou liggaam. Dit help om gifstowwe uit te was en jou lewer te laat werk4. Jy kan ook tee of koffie drink, maar sonder suiker, want suiker is sleg vir jou lewer5. Probeer om elke dag 6 tot 8 glase water te drink4. As jy sukkel om genoeg water te drink, kan jy ‘n bietjie suurlemoen- of lemoensap byvoeg vir smaak.
- Eet baie vrugte en groente: Vrugte en groente is vol vitamiene, minerale en vesel, wat alles goed is vir jou lewer4. Hulle is soos ‘n skoonmaakspan vir jou liggaam! Probeer om helderkleurige vrugte en groente te eet, soos bloubessies, druiwe en bosbessies4. Hierdie vrugte bevat baie antioksidante wat jou lewer beskerm.
- Eet maer proteïene: Proteïene is belangrik vir jou liggaam, maar kies maer opsies soos hoender sonder vel, vis, bone, lensies en neute5. Te veel vet kan jou lewer oorlaai.
- Vermy alkohol: Alkohol is soos ‘n gif vir jou lewer5. Dit maak dit moeilik vir jou lewer om sy werk te doen en kan geelsug vererger.
- Vermy suiker: Te veel suiker kan jou lewer oorwerk en vetter maak5. Kies eerder gesonde versnaperinge soos vrugte, neute of jogurt.
- Drink suikerriet sap: Suikerriet sap is ‘n tradisionele boereraat vir geelsug. Dit kan help om jou lewer te versterk en die simptome te verlig6.
- Drink radyse sap: Radyse sap is nog ‘n boereraat wat kan help om bilirubien uit jou bloed te verwyder6. Dit is dalk nie die lekkerste sap nie, maar dit kan help!
- Eet papaja blare: Papaja blare bevat ‘n ensiem genaamd papain wat help met vertering en lewergesondheid6. Jy kan ‘n pasta van die blare maak deur dit fyn te kap of in ‘n blender te gooi. Meng dit met ‘n bietjie water of heuning as jy wil.
- Drink Aloe Vera sap: Aloe Vera is bekend vir sy genesende eienskappe en kan help om inflammasie in die lewer te verminder6. Jy kan Aloe Vera sap by die meeste gesondheidswinkels koop.
- Drink Amla sap: Amla is ‘n vrug met baie vitamien C en antioksidante6. Dit kan help om jou lewer te ondersteun en te beskerm.
Belangrik: Hierdie boererate is nie ‘n plaasvervanger vir mediese behandeling nie. As jy geelsug het, is dit belangrik om ‘n dokter te sien.
Behandeling vir geelsug
Die behandeling vir geelsug hang af van wat dit veroorsaak. Jou dokter sal eers uitvind hoekom jy geelsug het en dan die regte behandeling gee. Soms sal jou dokter medisyne voorskryf7. Ander kere kan jy fototerapie kry7.
Fototerapie
Fototerapie is ‘n behandeling met ‘n spesiale blou lig8. Dit is nie dieselfde as sonlig nie! Hierdie lig help om die bilirubien in jou bloed af te breek sodat jou liggaam dit makliker kan uitskei9. As jy fototerapie kry, sal jy onder ‘n spesiale lamp lê met ‘n brilletjie oor jou oë om hulle te beskerm10. Fototerapie is baie effektief en het min newe-effekte8.
In sommige gevalle, as die geelsug baie erg is, kan jy ‘n bloedoortapping nodig hê8. Dit beteken dat hulle van jou bloed sal uithaal en nuwe bloed insit.
Geelsug by babas
Geelsug is algemeen by pasgebore babas10. Dit gebeur omdat hulle lewertjies nog nie so sterk is soos dié van grootmense nie11. Hulle sukkel om al die bilirubien uit hulle bloed te haal.
Hoe om te kyk of jou baba geelsug het: Druk liggies op jou baba se voorkop of neus. As die velletjie geel lyk waar jy gedruk het, het jou baba waarskynlik geelsug12.
Boererate vir babas met geelsug:
- Sonlig: Sit jou baba vir kort rukkies in die sonlig, maar nie in direkte sonlig nie13. Die sonlig kan help om die bilirubien af te breek. Moenie jou baba langer as 10 minute op ‘n slag in die son sit nie, en maak seker dat die son nie direk op jou baba skyn nie.
- Moedersmelk: Gee jou baba gereeld moedersmelk14. Moedersmelk help om die bilirubien uit jou baba se liggaam te verwyder.
- Probiotika: Probiotika is goeie bakterieë wat jou baba se derms gesond hou14. Jy kan jogurt of ander probiotiese kosse vir jou baba gee.
- Magnesium: Magnesium is ‘n mineraal wat kan help om geelsug te verminder14. Jy kan kosse wat ryk is aan magnesium vir jou baba gee, soos avokado, piesangs en spinasie.
Belangrik: Praat altyd eers met jou dokter of ‘n kinderarts voordat jy enige boererate vir jou baba probeer.
In die meeste gevalle gaan geelsug by babas vanself weg10. As die geelsug erg is, kan die baba fototerapie kry10.
Wenke vir die voorkoming van geelsug
- Kry hepatitis-inentings: Hepatitis A en B kan geelsug veroorsaak. Kry inentings om jouself teen hierdie virusse te beskerm.
- Drink alkohol matig: Te veel alkohol is sleg vir jou lewer.
- Handhaaf ‘n gesonde gewig: Oorgewig wees kan jou risiko vir lewersiekte verhoog.
- Eet ‘n gesonde dieet: ‘n Gesonde dieet met baie vrugte, groente en maer proteïene is goed vir jou lewer4. Dit help om jou lewer sterk te hou en te verhoed dat dit siek word.
Gevolgtrekking
Geelsug is ‘n toestand waar jou vel en oë geel word as gevolg van te veel bilirubien in jou bloed. Daar is baie dinge wat geelsug kan veroorsaak, soos lewersiekte, galstene en infeksies. Boererate kan help om die simptome van geelsug te verlig en jou lewer te ondersteun, maar dit is belangrik om ‘n dokter te raadpleeg vir diagnose en behandeling. Onthou, boererate is nie ‘n plaasvervanger vir mediese behandeling nie. Deur ‘n gesonde leefstyl te handhaaf en bewus te wees van die risikofaktore, kan jy jou kanse om geelsug te ontwikkel verminder.
Algemene vrae oor geelsug
1. Wat is geelsug?
Geelsug is ‘n toestand waar jou vel en oë geel word as gevolg van te veel bilirubien in jou bloed. Bilirubien is ‘n afvalstof wat jou liggaam maak wanneer dit ou rooibloedselle afbreek.
2. Wat veroorsaak geelsug?
Geelsug kan veroorsaak word deur verskeie faktore, insluitend lewersiekte, galstene, infeksies, en sommige mediese toestande.
3. Is geelsug aansteeklik?
Geelsug self is nie aansteeklik nie, maar sommige oorsake van geelsug, soos hepatitis, kan aansteeklik wees.
4. Hoe word geelsug gediagnoseer?
‘n Dokter kan geelsug diagnoseer deur ‘n fisiese ondersoek te doen, jou simptome te vra, en bloedtoetse te doen.
5. Wat is die behandeling vir geelsug?
Die behandeling vir geelsug hang af van die oorsaak. Dit kan insluit medikasie, fototerapie (behandeling met ‘n spesiale lig), of chirurgie.
6. Kan geelsug voorkom word?
Sommige oorsake van geelsug, soos hepatitis A en B, kan voorkom word deur inenting. ‘n Gesonde leefstyl kan ook help om jou risiko vir geelsug te verminder.
7. Is geelsug gevaarlik?
Geelsug kan ‘n teken wees van ‘n ernstige onderliggende mediese toestand15. Dit is belangrik om ‘n dokter te raadpleeg as jy geelsug het.
8. Wat is die langtermyn gevolge van geelsug?
Die langtermyn gevolge van geelsug hang af van die oorsaak en die erns van die toestand. In sommige gevalle kan geelsug lewerskade veroorsaak.
9. Kan ek boererate gebruik om geelsug te behandel?
Boererate kan help om die simptome van geelsug te verlig, maar dit is belangrik om ‘n dokter te raadpleeg vir diagnose en behandeling. Boererate is nie ‘n plaasvervanger vir mediese behandeling nie.
10. Waar kan ek meer inligting oor geelsug kry?
Jy kan meer inligting oor geelsug kry by jou dokter, by die apteek, of op die internet.
Bronne: Boererate vir Geelsug
1. www.healthdirect.gov.au, accessed January 9, 2025, https://www.healthdirect.gov.au/jaundice
2. Jaundice causes: MedlinePlus Medical Encyclopedia, accessed January 9, 2025, https://medlineplus.gov/ency/article/007491.htm
3. Jaundice: Causes, symptoms, and treatments – MedicalNewsToday, accessed January 9, 2025, https://www.medicalnewstoday.com/articles/165749
4. Diet for jaundice recovery: What to eat and what to avoid – MedicalNewsToday, accessed January 9, 2025, https://www.medicalnewstoday.com/articles/321257
5. Diet for Jaundice: Foods to Eat and Foods to Avoid – Healthline, accessed January 9, 2025, https://www.healthline.com/health/food-nutrition/diet-for-jaundice
6. Simple & Effective Home Remedies for Jaundice | Ayurvedic Clinic In Delhi, accessed January 9, 2025, https://sushruta.com/simple-effective-home-remedies-for-jaundice/
7. my.clevelandclinic.org, accessed January 9, 2025, https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/15367-adult-jaundice#:~:text=There’s%20no%20specific%20treatment%20for,your%20provider%20can%20prescribe%20medication.
8. Newborn jaundice – Treatment – NHS, accessed January 9, 2025, https://www.nhs.uk/conditions/jaundice-newborn/treatment/
9. Jaundice: Causes, Symptoms, and Treatment Options – WebMD, accessed January 9, 2025, https://www.webmd.com/hepatitis/jaundice-why-happens-adults
10. Jaundice in babies – Better Health Channel, accessed January 9, 2025, https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/jaundice-in-babies
11. Adult Jaundice: What It Is, Symptoms, Causes & Treatment – Cleveland Clinic, accessed January 9, 2025, https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/15367-adult-jaundice
12. Infant jaundice – Symptoms & causes – Mayo Clinic, accessed January 9, 2025, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/infant-jaundice/symptoms-causes/syc-20373865
13. Newborn Jaundice: Causes, Treatment, Symptoms & Signs – eMedicineHealth, accessed January 9, 2025, https://www.emedicinehealth.com/newborn_jaundice/article_em.htm
14. 7 Natural Treatment Options For Jaundice In Newborn Babies | OnlyMyHealth, accessed January 9, 2025, https://www.onlymyhealth.com/natural-treatments-for-jaundice-in-newborns-1635138876
15. Jaundice | Johns Hopkins Medicine, accessed January 9, 2025, https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/jaundice-in-children