‘n Val van ‘n fiets of ‘n stamp op die rugbyveld kan binne sekondes bloed, trane en paniek bring. Wanneer ‘n tand heeltemal uit sy tandkas kom, is elke minuut belangrik, veral as dit ‘n permanente tand is.
As “uitgeslaande tand kind” in jou soekbalk staan, fokus eers op jou kind se veiligheid en hanteer dan die tand versigtig. Vinnige, kalm optrede kan ‘n tandarts meer kans gee om die tand te red.
Uitgeslaande tand kind: eerstehulp in die eerste minute
Paniek maak dit maklik om die tand by die wortel te gryp of dit onder ‘n kraan af te skrop. Daardie twee dinge kan die fyn selle op die wortel beskadig.
Werk rustig, maar moenie wagtyd mors nie. Bel ‘n tandartspraktyk of noodtandarts terwyl iemand anders die kind help kalmeer.
Kry eers jou kind veilig
Laat jou kind regop sit en kyk of hy of sy normaal asemhaal. Bloed uit die mond lyk dikwels erger as wat dit is, maar jy moet steeds vir ander beserings kyk.
- Druk ‘n skoon gaasdoek of skoon lap liggies teen die bloeiende plek. Laat jou kind daarop byt as hy oud genoeg is om dit veilig te doen.
- Kyk versigtig in die mond, op die lippe en onder die tong vir tandstukke. Moenie met jou vingers diep in die keel soek nie.
- Plaas ‘n koue kompres, toegedraai in ‘n dun lap, teen die buitekant van die wang. Dit kan swelling en pyn verminder.
- Vra wanneer die ongeluk gebeur het. Die tandarts sal wil weet hoe lank die tand buite die mond was.
- Bel die tandarts en vertrek so gou moontlik. Moenie wag om te kyk of die pyn beter word nie.
Moenie jou kind plat laat lê as daar nog bloeding is nie. ‘n Regop posisie help ook om te keer dat bloed ingesluk word en naarheid veroorsaak.
Vind die tand sonder om die wortel te raak
As jy die tand kry, tel dit op aan die kroon, die wit deel wat normaalweg sigbaar is wanneer jou kind glimlag. Moenie die wortel, die langer deel wat in die tandvleis sit, vryf of druk nie.
Is die tand vuil? Spoel dit net kort en saggies met melk of steriele soutoplossing af. Moenie dit skrop, met ‘n tandeborsel skoonmaak of met seep behandel nie. Die American Academy of Pediatrics se eerstehulp-riglyne vir ‘n uitgeslaande permanente tand waarsku ook teen kraanwater en skrop.
As jy slegs ‘n deel van die tand kry, neem dit steeds saam tandarts toe. ‘n Afgebreekte tand, ‘n los tand en ‘n tand wat heeltemal uit is, het verskillende behandeling nodig.
Is dit ‘n melktand of ‘n permanente tand?
Hierdie onderskeid verander wat jy met die tand doen. Melktande is gewoonlik kleiner en witter, terwyl permanente voortande dikwels groter lyk. Tog kan ‘n ses- of sewejarige reeds permanente voortande hê.
Permanente voortande begin gewoonlik tussen ses en agt jaar deurkom. Moenie dus aanvaar dat elke tand by ‘n jong skoolkind ‘n melktand is nie. As jy onseker is, bewaar die tand in melk en kry tandheelkundige hulp dadelik.
‘n Melktand moet nie terug in die tandkas geplaas word nie. Dit kan die permanente tand onder die tandvleis beseer. Neem die tand saam in ‘n skoon houertjie as jy kan, maar moenie probeer om dit terug te druk nie.
Die verskil tussen ‘n uitgeslaande melktand en permanente tand bepaal dus die regte noodhulp. Die soekterm “uitgeslaande tand kind” kan verwarrend wees, omdat twee heel verskillende soorte tande ter sprake kan wees.
As jy nie die tand kan vind en jou kind hoes, verstik of sukkel om asem te haal nie, kry dadelik mediese hulp. Die tand kon ingeasem gewees het.
Bewaar ‘n permanente tand klam op pad
As jy seker is dit is ‘n permanente tand en jou kind kan saamwerk, kan jy die tand versigtig terugplaas. Hou dit aan die kroon vas, rig die plat voorkant na buite en druk dit baie liggies in die tandkas. Laat jou kind daarna op skoon gaas byt.
Moenie die tand forseer as dit nie maklik in sy plek gaan nie. Bewaar dit dan klam en ry direk tandarts toe.
| Bewaarplek | Hoe om dit te doen |
|---|---|
| Terug in die tandkas | Plaas dit net terug as jy seker is dit is ‘n permanente tand en dit pas maklik in. |
| Koue melk | Sit die tand in ‘n skoon houertjie en bedek dit heeltemal met melk. |
| Steriele soutoplossing | Gebruik dit as melk nie beskikbaar is nie. |
| Speeksel in ‘n houertjie | ‘n Ouer kind kan in ‘n skoon houertjie spoeg en die tand daarin hou. |
Moenie die tand in sneesdoekies, katoen, ys of ‘n droë sakkie draai nie. Moet dit ook nie in alkohol, mondspoelmiddel, waterstofperoksied of kraanwater sit nie.
Melk en steriele soutoplossing help om die wortel se selle klam te hou totdat die tandarts kan help. Bel die praktyk terwyl jy ry, sodat die personeel gereed kan wees wanneer julle aankom.
Moenie boererate op die oop tandkas gebruik nie
Kruienaftreksels, naeltjie-olie, sout, alkohol en essensiële olies hoort nie in ‘n vars wond in die mond nie. Dit kan brand, die tandvleis irriteer en die tandarts se ondersoek moeiliker maak.
Gebruik eerder ‘n koue kompres teen die wang en gee pynmedisyne slegs volgens die dosis op die verpakking of ‘n apteker se advies. Moenie aspirien op die tandvleis sit nie, en moenie pynmedisyne gee wat nie vir kinders geskik is nie.
Ná ‘n tandarts se ondersoek kan natuurlike tandpyn verligting soms help met gewone tandpyn. ‘n Uitgeslaande tand is egter ‘n tandheelkundige noodgeval en vra professionele behandeling op dieselfde dag.
Wat gebeur by die tandarts en daarna?
Vertel die tandarts hoe laat die ongeluk gebeur het, hoe die tand bewaar is en of jou kind ook sy kop gestamp het. Neem ook enige tandstukke saam, selfs al lyk dit klein.
Die tandarts sal die tandkas, tandvleis, lippe en naburige tande ondersoek. ‘n X-straal kan wys of daar ‘n wortelbreuk, kaakbesering of skade onder die tandvleis is. Indien die tand teruggeplaas is, kan die tandarts dit aan die tande langsaan stabiliseer.
Jou kind sal waarskynlik vir ‘n rukkie sagte kos nodig hê. Jogurt, sop, pap, roereier en sagte groente is makliker om te eet as harde appels, biltong of roosterbrood. Die AAP se riglyne oor tandbeserings beveel ‘n sagte dieet vir die eerste 10 dae aan en raai aan dat kinders nie duim suig nie.
Borsel steeds die ander tande, maar volg die tandarts se instruksies vir die beseerde area. Moenie aan die tand wikkel om te toets of dit vas sit nie. Hou alle opvolgafsprake, want ‘n tand kan later donker verkleur, los raak of swelling rondom die wortel ontwikkel.
Wanneer nooddienste eerste moet kom
‘n Tandarts moet ‘n uitgeslaande tand so gou moontlik sien. Mediese nooddienste kom egter eerste as jou kind bewusteloos was, verward raak, herhaaldelik braak of ‘n erge hoofpyn ontwikkel.
Kry ook dringende hulp as daar nekpyn, asemhalingsprobleme, ‘n aanval, ‘n skewe kaak of bloeding is wat nie met ferm druk stop nie. Bel 112 vanaf ‘n selfoon of 10177 vir ‘n ambulans indien nodig.
‘n Tand kan wag as jou kind se lugweg, kop of nek moontlik beseer is. Kry eers mediese noodhulp.
Laaste gedagte
By ‘n uitgeslaande permanente tand maak vinnige, versigtige optrede ‘n groot verskil. Hou jou kind veilig, raak net aan die kroon, bewaar die tand klam en kry dadelik tandheelkundige hulp.
Die belangrikste onthou-stap is eenvoudig: moenie ‘n melktand terugplaas nie, maar hanteer ‘n permanente tand as dringend. Jou kalmte help jou kind en gee die tandarts die beste moontlike beginpunt.