Wanneer iemand voor jou inmekaarsak en nie normaal asemhaal nie, tel elke sekonde. KPR vir volwassenes help om bloedvloei te behou totdat nooddienste, ‘n defibrillator of verdere behandeling beskikbaar is.
Jy hoef nie ‘n mediese persoon te wees om te help nie, want basiese KPR-kennis is ‘n lewensreddende vaardigheid. Kalm, vinnige borskompressies kan ‘n groot verskil maak wanneer iemand ‘n hartstilstand kry. Hierdie gids fokus op volwassenes; baba-KPR volg ander riglyne. Die eerste doel is eenvoudig: kry hulp, begin druk en hou aan totdat die persoon herstel of hulp oorneem.
Belangrikste punte
- Begin KPR wanneer ‘n volwassene bewusteloos is en nie normaal asemhaal nie, selfs al hyg of snork hy of sy.
- Bel 112 vanaf ‘n selfoon of 10177 vir ‘n ambulans, sit jou foon op luidspreker en vra iemand om ‘n AED te gaan haal.
- Plaas jou hande in die middel van die borskas en gee 100 tot 120 drukke per minuut, 5 tot 6 sentimeter diep, terwyl jy die borskas ná elke druk heeltemal laat terugkom.
- Hand-only KPR is ‘n goeie beginpunt vir ‘n onopgeleide helper; as jy opgelei en bereid is, kan jy 30 drukke met twee reddingsasemteue afwissel.
- Hou aan totdat die persoon normaal asemhaal, doelgerig reageer, of nooddienste oorneem, en volg ‘n AED se stemopdragte sonder om bang te wees.
Herken wanneer ‘n volwassene KPR nodig het
Kardio-pulmonêre resussitasie, of KPR, is noodhulp vir iemand wie se hart opgehou klop het of wat nie normaal asemhaal nie. Borskompressies help om suurstofryke bloed na die brein en ander lewensbelangrike organe te stuur.
Helpers hoef nie mediese professionele persone te wees voordat hulle begin help nie. Hierdie instruksies vir volwassenes vervang nie baba-KPR nie.
Langdurige suurstoftekort kan permanente breinskade veroorsaak; breinskade kan binne minute begin. Moet dus nie wagtyd mors om te besluit of jy “goed genoeg” is om te help nie.
Hartaanval en hartstilstand is nie dieselfde nie
‘n Hartaanval gebeur wanneer bloedtoevoer na ‘n deel van die hart beperk of geblokkeer word. Die persoon kan wakker wees, praat en pyn op die bors hê. Bel vir hulp, hou die persoon rustig en moenie KPR begin as hy of sy normaal reageer en asemhaal nie.
Die toestand beteken die hart pomp nie meer doeltreffend bloed nie. Die persoon sak gewoonlik inmekaar, reageer nie en asemhaal nie normaal nie. Party mense hyg of maak snorkgeluide. Dit is nie gewone asemhaling nie.
Iemand wat bewusteloos is en net na lug snak, moet hanteer word asof so ‘n ineenstorting plaasgevind het.
Kyk eers of die plek veilig is
Moenie jouself in gevaar stel nie. Let op vir verkeer, elektrisiteit, vuur, geweld, rook of ‘n onstabiele omgewing. As die plek veilig is, skud die persoon liggies aan die skouers en vra hard: “Gaan dit goed?”
Geen reaksie nie? Kyk vinnig of die borskas normaal op en af beweeg. Moenie langer as ongeveer 10 sekondes hiermee besig wees nie. As jy twyfel, bel vir hulp en begin KPR.
Roep hulp voordat jy alleen probeer help
KPR werk beter wanneer iemand anders die oproep maak, ‘n AED gaan haal en jou aflos. Wys na ‘n spesifieke persoon eerder as om bloot vir hulp te roep: “Jy met die blou hemp, bel 112.”
Laat die persoon wat bel die ligging, bewusteloosheid en abnormale asemhaling aan die nooddienste rapporteer. As die persoon eers wakker was en oor borspyn gekla het, noem dat ‘n hartaanval moontlik was.
In Suid-Afrika kan jy 112 vanaf ‘n selfoon skakel. Jy kan ook 10177 vir ‘n ambulans bel. Die amptelike noodnommers vir Suid-Afrika verduidelik watter dienste elke nommer bereik.
Sit jou foon op luidspreker
Vertel die oproepsentrum waar jy is, wat gebeur het en dat die persoon bewusteloos is en nie normaal asemhaal nie. Noem ‘n straatnaam, huisnommer, landmerk of toegangshek as dit relevant is.
Sit jou foon op luidspreker. Dan kan die operateur jou deur die stappe praat terwyl jou hande op die persoon se bors bly. Moenie die oproep beëindig voordat hulle sê jy kan nie.
Kry ‘n AED as daar een naby is
Vra iemand om ‘n outomatiese eksterne defibrillator (AED) te soek. Jy kry ‘n AED dikwels by winkelsentrums, gimnasiums, kantore, lughawens, skole en sportterreine.
As jy alleen is, moenie die oproep, KPR of die soektog na ‘n AED onnodig uitstel nie. Begin dadelik druk, tensy die AED binne jou onmiddellike bereik is. Laat ‘n ander helper die AED na jou toe bring terwyl jy aanhou druk.
KPR vir volwassenes: handplasing en borskompressies
Plaas die persoon plat op sy of haar rug op ‘n harde, gelyk oppervlak. ‘n Sagte bed maak jou drukke minder doeltreffend. Kniel langs die borskas, ongeveer op dieselfde hoogte as die persoon se lyf.
Die American Heart Association se KPR-riglyne beveel 100 tot 120 drukke per minuut aan, met ‘n diepte van 5 tot 6 sentimeter vir ‘n volwassene. Die regte tempo en diepte ondersteun bloedvloei en help om bloed na die lewensbelangrike organe te stuur.
Plaas jou hande op die regte plek
- Sit die hak van een hand in die middel van die bors, op die onderste helfte van die borsbeen. Plaas jou ander hand bo-op. Vleg jou vingers, of hou dit opgelig sodat hulle nie op die ribbes druk nie.
- Strek jou arms. Hou jou skouers reg bokant jou hande en jou elmboë reguit.
- Druk met jou bolyf af, nie net met armkrag nie.
Druk hard, druk vinnig, laat heeltemal los
Druk die borskas 5 tot 6 sentimeter af. Laat dit ná elke druk heeltemal terugkom voordat jy weer druk. Moenie jou hande van die bors afhaal tussen drukke nie.
Hou ‘n ritme van 100 tot 120 drukke per minuut. Dit is vinniger as een druk per sekonde. Tel hardop tot 30 om jou ritme te hou en ander mense te wys waar jy in die siklus is.
Ribbes kan soms kraak, veral by ouer mense. Dit is ontstellend, maar moenie stop nie. Om aan te hou help, is belangriker as die geluid.
Hand-only KPR en reddingsasemhaling
Vir ‘n volwassene wat skielik inmekaarsak, is hand-only KPR dikwels die beste beginpunt vir ‘n onopgeleide helper. Dit beteken jy gee aanhoudende drukke op die middel van die bors, sonder mond-tot-mond-asemhaling.
Dit is beter om dadelik drukke te begin as om niks te doen omdat jy onseker voel oor asemteue nie.
Wanneer slegs drukke genoeg is
As jy nie opgelei is nie, nie ‘n asemhalingsmasker het nie of nie asemteue wil gee nie, hou aan met drukke. Onderbreek net wanneer die AED jou opdrag gee of wanneer die persoon duidelik normaal begin asemhaal.
Hand-only KPR pas goed by ‘n skielike ineenstorting van ‘n volwassene, byvoorbeeld by die huis, op ‘n sportveld of in ‘n winkel. Die stappe vir volwasse KPR beklemtoon dieselfde tempo en siklusse van 30 drukke.
Volwasse stappe verskil van baba-KPR
As jy opgelei en bereid is om reddingsasemhaling te gee, volg hierdie patroon. Ná 30 drukke moet jy die lugweg oopmaak: kantel die kop liggies agtertoe en lig die ken. Knyp die neus toe, maak jou mond oor die persoon s’n toe en gee twee asemteue.
Elke asemteug moet omtrent een sekonde duur. Kyk dat die borskas effens lig. As dit nie lig nie, herposisioneer die kop en probeer weer. Blaas nie te hard of te lank nie.
Herhaal die patroon van 30 drukke en twee asemteue. As ‘n tweede opgeleide helper daar is, kan julle elke twee minute omruil. Dit beperk uitputting en hou die drukke sterk.
Gebruik ‘n AED sonder om bang te wees
‘n AED praat met jou. Jy hoef nie die hartritme self te beoordeel nie. Skakel die toestel aan sodra dit by jou is en volg elke stemopdrag.
Maak die persoon se borskas oop en droog dit goed af. Plak die twee droë elektrodes volgens die illustrasies op die kussings. Een gaan gewoonlik regs bo op die borskas, die ander links onder die borsspier.
Hou almal weg tydens ontleding en skok
Wanneer die AED sê hy ontleed die hartritme, mag niemand aan die persoon raak nie. Sê hard: “Almal weg.” Kyk self dat niemand die persoon of sy klere raak nie.
As die AED ‘n skok aanbeveel, bly almal weg en druk die knoppie wanneer die toestel sê jy moet. Begin onmiddellik weer met drukke ná die skok. As geen skok aanbeveel word nie, hervat jy ook dadelik die drukke.
Die AED kan nie elke situasie herstel nie. Dit kan egter ‘n skokbare ritme opspoor en behandel, daarom moet jy dit so gou moontlik gebruik.
As verdrinking of verstikking die noodgeval veroorsaak
Die oorsaak van die probleem verander soms jou eerste stappe. Water en ‘n geblokkeerde lugweg vra ekstra aandag, maar bel hulp en tree vinnig op.
Ná ‘n verdrinking is asemteue belangrik
Bring die persoon uit die water slegs as dit veilig is. Hou waterveiligheid tydens die redding in gedagte. Bel hulp en begin KPR as die persoon bewusteloos is en nie normaal asemhaal nie.
Waternood kan tot hartstilstand lei. By so ‘n voorval maak suurstoftekort reddingsasemhaling belangrik, maar doen dit slegs as jy opgelei en bereid is.
Die riglyne vir KPR ná ‘n waternood beveel twee aanvanklike reddingsasemteue aan, gevolg deur siklusse van 30 drukke en twee asemteue. Gebruik ‘n AED sodra dit veilig en beskikbaar is.
Moenie tyd mors om water uit die longe te probeer druk nie. Moenie die persoon onderstebo hou nie. Iemand wat ná ‘n waternood bewusteloos was, moet altyd medies beoordeel word. Hierdie stappe is nie baba-KPR nie. Lees ook oor kindgerigte noodhulp ná ‘n waterongeluk by ‘n kleuter vir spesifieke riglyne. Basiese waterveiligheid kan help om sulke voorvalle te voorkom.
Help ‘n bewuste volwassene wat verstik
As die persoon hard kan hoes of praat, moedig aanhoudende hoes aan. Moenie op die rug slaan terwyl hy of sy nog goed hoes nie.
By volledige verstikking kan die persoon nie praat, hoes of asemhaal nie. Gee vyf ferm houe tussen die skouerblaaie. Gee dan vyf abdominale stote, ook bekend as Heimlich-stote. Wissel tussen die twee totdat die voorwerp uitkom of die persoon bewusteloos raak. Die Red Cross se hulp vir ‘n geblokkeerde lugweg beskryf hierdie vyf-en-vyf-tegniek.
Raak die persoon bewusteloos? Lê hom of haar op die grond, bel hulp en begin met drukke. Kyk net vir ‘n voorwerp in die mond wanneer jy dit duidelik kan sien. Moenie blindelings met jou vingers in die keel vee nie.
Wanneer die persoon weer asemhaal
Stop KPR wanneer die persoon normaal begin asemhaal, beweeg, praat of doelgerig reageer. As hy of sy bewusteloos bly maar normaal asemhaal, draai die persoon versigtig op die sy in die herstelposisie.
Hou die lugweg oop en kyk voortdurend na asemhaling. Bedek die persoon teen die koue, maar moenie kos, drank, alkohol, kruietee of mondmedisyne gee nie. Dit kan gevaarlik wees as die persoon nie heeltemal wakker is nie.
Bly by die persoon en gee nuttige inligting
Wanneer mediese professionele persone oorneem, vertel hulle wat jy gesien het. Noem wanneer die persoon inmekaargesak het, wanneer jy KPR begin het, hoeveel AED-skokke gegee is en of ’n val of dwelms moontlik betrokke was.
Hou ’n goed-toegeruste gesinsnoodhulpkissie by die huis, maar onthou dat dit nie KPR of professionele behandeling vervang nie. Handskoene en ’n asemhalingsmasker is nuttig, mits jy dit vinnig kan kry.
Gereelde vrae
Wanneer moet ek KPR begin?
Begin KPR wanneer ‘n volwassene nie reageer nie en nie normaal asemhaal nie. As jy onseker is, bel vir hulp en begin drukke eerder as om kosbare tyd te verloor.
Hoe vinnig en diep moet ek druk?
Gee 100 tot 120 borskompressies per minuut, met ‘n diepte van ongeveer 5 tot 6 sentimeter. Laat die borskas ná elke druk heeltemal terugkom, maar moenie jou hande van die bors afhaal nie.
Is hand-only KPR genoeg?
Ja, hand-only KPR is dikwels die beste beginpunt vir ‘n onopgeleide helper of iemand wat nie reddingsasemteue wil gee nie. Hou aan met drukke totdat die AED opdrag gee om te stop of die persoon normaal begin asemhaal.
Hoe gebruik ek ‘n AED?
Skakel die AED aan, maak die borskas oop en droog dit af voordat jy die elektrodes volgens die illustrasies plak. Niemand mag aan die persoon raak tydens ontleding of ‘n skok nie; begin dadelik weer met drukke wanneer die toestel dit sê.
Wat moet ek doen as die persoon verstik?
As die persoon nog kan hoes of praat, moedig hoes aan. By volledige verstikking wissel jy vyf houe tussen die skouerblaaie met vyf abdominale stote, en begin KPR as die persoon bewusteloos raak.
Kalm hande kan tyd koop
Die proses begin met ’n veilige omgewing, ’n noodoproep en sterk drukke. ’n AED en asemhalingshulp kan verdere ondersteuning bied, maar jy hoef nie vir perfekte omstandighede te wag voordat jy begin nie.
Leer hierdie stappe in ’n erkende KPR-opleidingskursus en oefen dit gereeld. Dit is ’n lewensreddende vaardigheid, en ’n volledige kursus kan ook wys hoe baba-KPR verskil.
Wanneer ’n werklike krisis ontstaan, kan vinnige, aanhoudende optrede tyd koop totdat nooddienste oorneem. Dit kan ook die risiko van breinskade beperk, hoewel geen uitkoms gewaarborg kan word nie.