Jy sien dit eers aan die gate in die blare. Dan kry jy die skuldiges onder ‘n koolblaar of teen ‘n roosknop vas. Boererate vir ruspes kan help, maar net as jy vroeg optree en versigtig werk.
In groentetuine, blombeddings en huisplante is die eerste stappe gewoonlik die beste. Gereelde inspeksie, handverwydering en goeie voorkoming werk dikwels beter as ‘n sterk mengsel wat jou plant ook brand.
Begin met kyk, pluk en herhaal
Ruspes is maklik om mis te kyk as jy net vinnig deur die tuin stap. Kyk dus onder blare, teen stingels en naby nuwe groei. Klein swart korreltjies op blare is ook ‘n teken. Dis dikwels ruspe-mis, en dit wys die plaag is naby.
Gaan vroegoggend of laatmiddag deur jou plante. Dan is ruspes makliker om raak te sien, en die son is nie te skerp nie. Let veral op kool, spinasie, tamaties, pietersielie, rose en nasturtiums. Huisplante moet jy ook ondersoek, veral as hulle onlangs van buite ingebring is.
Handverwydering klink oudmodies, maar dit werk goed. Trek handskoene aan en pluk die ruspes af. Gooi hulle in ‘n houer met water en ‘n klein druppel sagte seep, of skuif hulle ver weg as jy nie wil doodmaak nie. By eetbare gewasse is hierdie stap dikwels die veiligste beginpunt.
Nie elke ruspe hoef egter uitgeroei te word nie. As een of twee op ‘n sterk plant sit en skade is lig, kan jy dit dophou. In ander gevalle, soos by kool of jong saailinge, moet jy vinnig optree omdat hulle vinnig kaalgevreet word.
Die eerste wen teen ruspes kom gewoonlik uit jou hande, nie uit ‘n spuitbottel nie.
As jy nog nuut is met huismiddels, kan Veilige boererate vir nuwelinge jou help om veilig en eenvoudig te begin.
Veilige boererate vir ruspes in die tuin en op potplante
Jy hoef nie sommer na harde gif te gryp nie. ‘n Paar eenvoudige boererate ruspes help dikwels genoeg, veral as die aanval nog klein is. Gebruik hulle egter reg, want te sterk mengsels doen meer skade as die plaag self.
Hier is ‘n vinnige vergelyking van veilige opsies:
| Boereraat | Beste gebruik | Let op |
|---|---|---|
| Handverwydering | Klein getalle op groente en blomme | Herhaal elke dag |
| Waterstraal | Jong ruspes op stewige buiteplante | Vermy sagte saailinge |
| Knoffelspuit | Ligte aanval op buiteplante | Toets eers op een blaar |
| Swak rissie-knoffelmengsel | Hardnekkige ruspes op sierplante | Kan vel en oë irriteer |
‘n Sterk waterstraal help soms baie. Spuit vroeg in die dag op die onderkante van blare. Dit werk beter op jong ruspes en eiers as op groot ruspes. Moet dit nie op sagte blaarslaai of brose huisplante gebruik nie, want die blare skeur maklik.
‘n Eenvoudige knoffelspuit
Vir baie tuiniers is knoffel een van die bruikbaarste boererate vir ruspes. Dis nie ‘n wondermiddel nie, maar dit kan vreetskade verminder en plante minder aantreklik maak.
- Druk 2 knoffelhuisies fyn.
- Meng dit met 500 ml lou water.
- Laat dit oornag trek en sif dit dan goed.
- Voeg 1 tot 2 druppels sagte, ongegeurde skottelgoedseep by.
- Spuit laatmiddag liggies op die aangetaste blare.
Toets eers op een klein deel van die plant en wag 24 uur. As die blaar geel word of slap hang, moenie verder spuit nie. Gebruik ook nie hierdie mengsel in vol son nie, want dan brand die blare maklik.
Vir erger gevalle voeg sommige mense ‘n klein stukkie vars rissie by. Dis beter vir sierplante as vir kombuisplante. Rissie kan jou oë, vel en keel irriteer, so dra handskoene en hou kinders weg. Troeteldiere moet ook nie aan nat, pas gespuitde blare kou nie.
Vermy sterk seep, asyn, paraffien, jik of tabakwater. Sulke mengsels word soms aanbeveel, maar hulle kan blare skroei en is nie ‘n goeie keuse vir eetbare gewasse of huisplante nie. As jy groente spuit, was die blare goed voor jy oes en eet.
By binnenshuise plante werk minder dikwels beter. Isoleer die plant, vee blare sag af en gebruik net ‘n ligte spuit op die aangetaste dele. Moenie die potgrond deurnat spuit as die probleem net op die blare is nie.
Voorkoming hou ruspes klein voordat hulle oorvat
Die slimste plan is om ruspes te keer voordat jy groot skade sien. Fyn nette oor kool, broccoli en spinasie werk goed, omdat skoenlappers dan nie maklik eiers kan le nie. Maak net seker die net raak nie die blare nie, anders kom hulle steeds by.
Hou jou tuin ook netjies, maar nie kaal nie. Verwyder swaar besmette blare vroeg. Kyk twee of drie keer per week onder blare. As jy eiers raak sien, vee of pluk hulle dadelik af. So breek jy die siklus voor die ruspes begin eet.
Moenie te veel stikstofryke kunsmis gee nie. Baie sagte, vinnige groei lok dikwels meer vreetplae. Gesonde plante hanteer skade beter, maar oorgestimuleerde groei lok ook moeilikheid. By huisplante help dit om nuwe plante eers vir ‘n week apart te hou.
Spuit ook met respek vir nuttige insekte. Bye, lieveheersbesies en klein parasitiese wespies help jou tuin. Daarom moet jy nie blommetjies natspuit wanneer insekte aktief is nie. Spuit laatmiddag of vroegsaans, en net waar die ruspes is.
Soms is boererate ruspes nie genoeg nie. As ‘n plant vinnig kaalgevreet word, kan ‘n doelgerigte biologiese middel soos BT ‘n volgende stap wees. Dis nie meer ‘n klassieke boereraat nie, maar dit is dikwels sagter op nuttige insekte as breespektrum gif, mits jy die etiket noukeurig volg.
Sterker mengsels is nie slimmer mengsels nie. Hulle beskadig dikwels eers die plant.
Berg enige spuitmengsel in ‘n duidelik gemerkte bottel. Gebruik nooit ‘n koeldrankbottel nie. Dan voorkom jy dat ‘n kind of iemand in die huis dit per ongeluk drink.
Die beste boererate vir ruspes begin by vroee optrede. As jy gereeld kyk, vinnig hand verwyder en ligte, veilige middels reg gebruik, bly die meeste aanvalle klein en hanteerbaar.
Ruspes kan ‘n tuin vinnig verniel, maar hulle wen nie maklik teen ‘n oplettende tuinier nie. Gee jou plante elke paar dae ‘n noukeurige kyk, en jy sal meestal voor die skade uitbly.