‘n Ernstige allergiese reaksie kan binne minute van jeuk na asemnood of floute verander. Anafilakse by volwassenes is ‘n mediese noodgeval waarin wagtyd en boererate gevaarlik kan wees.
Kos, medisyne of ‘n inseksteek kan die sneller wees, selfs by iemand wat voorheen net ‘n ligte reaksie gehad het. Leer die tekens ken, gebruik voorgeskrewe adrenalien betyds en kry noodhulp sonder versuim.
Wat anafilakse by volwassenes beteken
Anafilakse is ‘n skielike, ernstige reaksie van die immuunstelsel. Die liggaam stel stowwe soos histamien vry deur histamien vrystelling, wat verskeie liggaamstelsels terselfdertyd kan raak.
Bloedvate kan lek en verwyd, wat lae bloeddruk veroorsaak. Terselfdertyd kan die lugweë vernou, terwyl swelling in die lippe, tong of keel ontstaan. Dié angioedeem is swelling onder die vel of van die lugweg.
Dit kan tot anafilaktiese skok, verlies van bewussyn of asemhalingsversaking lei.
Dit is meer as ‘n veluitslag
Korwe, rooiheid en jeuk is bekende tekens, maar anafilakse kan ook sonder enige uitslag voorkom. Moenie ‘n reaksie as onskuldig afmaak omdat die vel normaal lyk nie.
Asemhaling, bloeddruk en bewussyn is belangriker waarskuwings as die hoeveelheid kolle op die vel.
‘n Vorige ligte reaksie bied nie beskerming nie
Allergiese reaksies volg nie altyd dieselfde patroon nie. Iemand wat laas net jeuk of maagkrampe gehad het, kan ‘n volgende keer ‘n baie erger reaksie ontwikkel.
Dit geld veral wanneer ‘n bekende allergeen weer ingeneem word, of wanneer medisyne per inspuiting of infusie gegee word.
Noodtekens wat jy binne minute moet herken
Anafilakse begin dikwels kort ná blootstelling, maar die spoed verskil. ‘n Reaksie wat vinnig versprei, twee liggaamstelsels raak, of asemhaling en sirkulasie beïnvloed, vra onmiddellike hulp.
Keel, longe en sirkulasie
Bel 112 vanaf ‘n selfoon of 10177 vir munisipale nooddienste as enige van hierdie tekens voorkom:
- Skielike swelling van die lippe, tong of keel (angioedeem), heesheid, moeilike sluk of ‘n stywe keelgevoel.
- Piepende asem, aanhoudende hoes, kortasem of moeite om te praat.
- Bleekheid, koue sweet, verwarring, ‘n swak polsslag, duiseligheid of floute.
- Skielike swakheid, ineenstorting of verlies van bewussyn.
Moenie wag totdat al die tekens verskyn nie. Benoudheid of floute ná kos, ‘n medisyne of ‘n inseksteek is genoeg rede om anafilakse te vermoed.
Velreaksies en korwe kan deel van die patroon wees
Velreaksies en korwe kan vroeg opduik, saam met intense jeuk, warm rooi vel en swelling om die oë. Naarheid, krampe, herhaalde braking of diarree kort ná ‘n sneller kan ook deel wees van ‘n ernstige reaksie.
‘n Uitslag alleen is dikwels nie anafilakse nie. Tog raak korwe saam met braking, keel-swelling of lighoofdigheid baie meer ernstig. Verstaan ook die verskil tussen laktose-intoleransie en melkallergie, want melkproteïene kan ‘n allergiese noodreaksie veroorsaak, terwyl laktose-intoleransie dit nie doen nie.
Anafilakse by volwassenes: wat om onmiddellik te doen
As ‘n dokter vir jou ‘n epinefrien outo-inspuiter voorgeskryf het, gebruik dit dadelik volgens jou allergie-aksieplan wanneer anafilakse vermoed word. Anafilakse is ‘n mediese noodgeval wat onmiddellike optrede vereis. Die kliniese riglyne vir noodbehandeling bevestig dat ‘n adrenalien inspuiting die eerste behandeling is.
Gee adrenalien eerste, nie laaste nie
Moenie eers wag om te sien of ‘n antihistamien werk nie. Antihistamiene kan jeuk of korwe verlig, maar hulle behandel nie ‘n geswelde lugweg of lae bloeddruk nie.
Gebruik ook nie rooibostee, heuning, kruie, essensiële olies of enige ander natuurlike middel tydens anafilakse nie. Dit stop nie die reaksie nie en steel tyd. ‘n Asma-inhaleerder vervang ook nie adrenalien nie.
As simptome nie binne vyf tot 15 minute verbeter nie, of weer erger word, volg die dokter se plan oor ‘n tweede dosis adrenalien. Bel nooddienste, selfs wanneer die persoon ná adrenalien beter lyk.
Kies ‘n veilige liggaamsposisie
Laat die persoon plat lê met die bene opgelig, indien dit moontlik is. Dit help om bloedvloei na die hart en brein te behou.
Iemand wat makliker asemhaal terwyl hy of sy regop sit, kan sit met die bene uitgestrek. Moenie die persoon laat staan, loop of self ry nie. Moenie kos, vloeistowwe of mondmedikasie aanbied wanneer die keel geswel is of asemhaling moeilik is nie.
‘n Persoon met anafilakse kan skielik verswak nadat hy of sy opstaan, selfs wanneer dit lyk of die ergste verby is.
Bly by die persoon totdat paramedici oorneem. As die persoon bewusteloos raak en nie normaal asemhaal nie, volg die noodoperateur se KPR-instruksies.
Hoekom hospitaalwaarneming steeds nodig is
Adrenalien is lewensreddend, maar dit beteken nie die gevaar is verby nie. Hospitaalwaarneming bly veral belangrik ná anafilaktiese skok.
‘n Hospitaal kan suurstof en vloeistowwe, asook verdere behandeling, gee wanneer dit nodig is.
Bifasiese anafilakse kan terugkeer
By bifasiese anafilakse kom simptome weer terug nadat die persoon aanvanklik verbeter het. Dit kan ure later gebeur, daarom besluit ‘n dokter oor die regte wagtyd volgens jou toestand en risiko.
Riglyne verskil oor presies hoe lank waarneming moet duur. Die Resuscitation Council UK se riglyn beklemtoon dat die wagtyd volgens die persoon se toestand aangepas moet word.
Moenie self huis toe ry nie
Ná ‘n ernstige allergiese reaksie kan lighoofdigheid, moegheid en angs nog lank aanhou. Laat iemand anders vervoer reël ná ontslag, en volg die hospitaal se instruksies oor medisyne, rus en opvolg.
Algemene snellers by volwassenes
By volwassenes speel medikasie en insek-gif dikwels ‘n groter rol as wat mense besef. Kos bly egter ‘n algemene sneller, veral grondboontjies en boomneute, vis, skulpvis, melk en eiers.
Medisyne verdien noukeurige aandag
Aspirien en antibiotika kan by sommige mense ernstige reaksies uitlok. Dit sluit sekere beta-laktam-antibiotika, kefalosporiene, nie-steroïdale anti-inflammatoriese middels en sommige biologiese middels in.
Vertel elke dokter, tandarts en apteker van ‘n vorige reaksie. Moenie self weer ‘n verdagte medisyne probeer gebruik om te toets of dit veilig is nie. Vra eerder vir ‘n duidelike rekord van wat gebeur het en watter middel moontlik betrokke was.
Inseksteke en verborge voedselbestanddele
Inseksteke en gif van heuningbye, perdebye, hornets en vuurmiere kan anafilakse veroorsaak. Dra jou voorgeskrewe epinefrien outo-inspuiter saam wanneer jy buite werk, stap of kamp.
Latex allergie kan ook ‘n ernstige reaksie veroorsaak. By kos kan speserymengsels, souse en gebak verborge bestanddele bevat. Lees etikette en vra by restaurante oor bestanddele. Iemand met ‘n bekende ernstige allergie behoort ook ‘n adrenalien-outo-inspuiter in die gesinsnoodhulpkissie te hou.
Diagnose en opvolg ná ‘n aanval
‘n Allergoloog of immunoloog kyk na die volle verhaal: wat jy geëet of gebruik het, wanneer simptome begin het, hoe vinnig dit vererger het en watter behandeling gehelp het.
Neem, indien moontlik, foto’s van die uitslag en skryf die tydlyn neer. Hou ook verpakkings, restaurantstrokies of die naam van die medisyne wat betrokke kon wees.
Toetse kan die sneller help uitwys
Bloedtoetse en veltoetse kan deel van die ondersoek wees. ‘n Akute tryptase-bloedtoets werk die beste wanneer dit binne ongeveer twee uur ná die begin van simptome geneem word, met ‘n latere basislyn-toets vir vergelyking.
Geen enkele toets vertel altyd die hele storie nie. Die allergoloog beoordeel jou simptome, blootstelling en toetsuitslae saam voordat ‘n sneller bevestig word.
Maak ‘n plan vir werk, reis en familie
Jou voorkomingsplan moet die bekende sneller, noodnommers, die plek van jou inspuiters en die stappe ná blootstelling aandui. Deel dit met jou maat, familie, kollegas, aptekers en gesondheidsorgspanne, asook met reisgenote.
Dra twee dosisse in aparte epinefrien outo-inspuiters as jou dokter dit aanbeveel. ‘n Mediese waarskuwingshalssnoer kan help wanneer jy nie self die sneller kan verduidelik nie. Kontroleer vervaldatums gereeld en moenie die inspuiters in ‘n warm motor los nie.
Vir sekere mense met ‘n bekende insek-gifallergie kan ‘n allergoloog immunoterapie oorweeg. Langtermyn-angs ná ‘n aanval is verstaanbaar, en ‘n opvolgafspraak met ‘n spesialis bied ruimte om vrae en vrese te bespreek.
Belangrikste punte
- Anafilakse kan die keel, longe, bloeddruk, maag en vel op dieselfde tyd raak.
- Asemnood, keel-swelling, duiseligheid, floute en herhaalde braking ná ’n sneller is rooi vlae.
- Gebruik die voorgeskrewe epinefrien outo-inspuiter onmiddellik, bel 112 of 10177, en moenie wag vir antihistamiene of boererate nie.
- Laat die persoon plat lê waar moontlik en moenie hom of haar laat loop nie.
- Hospitaalwaarneming bly belangrik omdat simptome kan terugkeer.
Gereelde vrae oor anafilakse by volwassenes
Kan ek eers ‘n antihistamien probeer?
Nee, nie wanneer daar tekens van anafilakse is nie. Antihistamiene help soms vir jeuk, maar vertraagde adrenalien kan gevaarlik wees. Praktykparameter-riglyne oor anafilakse plaas adrenalien voor aanvullende medikasie.
Kan anafilakse sonder korwe gebeur?
Ja. Party mense kry hoofsaaklik keel-swelling, heesheid, asemnood, ‘n daling in bloeddruk of floute. Daarom moet jy na die hele persoon kyk, nie net na die vel nie.
Is ‘n tweede reaksie moontlik nadat ek beter voel?
Ja. Bifasiese anafilakse kan ná aanvanklike herstel terugkeer. Dit is waarom mediese personeel ná ‘n aanval oor waarneming besluit, selfs wanneer adrenalien vinnig gehelp het.
Vinnige optrede red tyd
Anafilakse vra ‘n kalm maar vinnige reaksie. Herken asemhalingsprobleme, keelswelling en floute as noodgevalle, en gebruik voorgeskrewe adrenalien sonder uitstel.
Natuurlike middels hoort nie in die eerste minute van anafilakse nie. Noodhulp, mediese waarneming en ‘n duidelike plan gee jou die veiligste pad vorentoe.